TTK m. 94

Maddeyle pratikte mutabakat mektuplarının altındaki kayıtta karşılaşırsınız: gönderilen ekstrede çoğu zaman bir aylık itiraz süresine ve sessizliğin kabul sayılacağına dair bir cümle bulunur. Hükmün dayandığı çerçeve cari hesap ilişkisidir; yani iki tarafın karşılıklı alacaklarını tek tek talep etmek yerine bir hesapta toplayıp devreden bakiyeyi kabul ettiği bir düzen. Maddenin bağladığı sonuç da doğrudan bu bakiyeyle ilgilidir: kabul edilmiş sayılan şey yazışmanın tamamı değil, hesap devresi sonunda hesabın kapatılmasıyla çıkan ve cetvelde gösterilen bakiyedir. Süre de cetvelin alındığı tarihten itibaren işler. Bu yüzden her mutabakat mektubu kendiliğinden maddenin kapsamına girmez; belirleyici olan, altındaki ilişkinin niteliği ve gönderilen belgenin ne olduğudur.

Sessizliğin sonuç doğurabilmesi için kritik koşul, cari hesap ilişkisinin yazılı bir sözleşmeye dayanmasıdır. TTK m. 89 cari hesap sözleşmesi için yazılı şekil arar; yazılı sözleşme yoksa gönderilen cetvele cevap verilmemesi kendiliğinden kabul sonucunu doğurmayabilir. İtirazın biçimi de serbest değildir: maddenin saydığı resmî kanallar noter aracılığı, taahhütlü mektup, telgraf ve güvenli elektronik imza içeren yazıdır; sıradan e-posta bu listede yoktur. Bu yüzden e-postayla iletilen bir itirazın maddedeki sonucu doğurup doğurmayacağı tartışmalıdır ve aynı şekil kaydı, cetvelin gönderiliş biçimi için de akılda tutulur; okundu bilgisi alınmış bir e-posta teslimi göstermeye yardım etse de resmî kanalın yerine geçmez. Mektup sürecinde üç şey birlikte saklanır: sözleşme, cetvelin içeriği ve gönderim ile teslim kanıtı. Kime, hangi adrese, hangi tarihte, hangi bakiyeyle gönderildiği belgelenmemişse sürenin işlemeye başladığını göstermek de zorlaşır. Hukuki sonucu değerlendirmek uzmanlık gerektirir; burada anlatılan, mutabakat sürecinin belge disiplinidir.

En sık karıştırılan yön, maddenin bir muhasebe kuralı sanılmasıdır. TTK m. 94 defterdeki farkı kapatmaz, hiçbir kaydı düzeltmez ve karşı tarafın sessizliği yolda kalan faturayı ya da eksik ödemeyi ortadan kaldırmaz. İkinci karıştırılan yön, kabulün her şeyi kesinleştirdiği varsayımıdır; hata ve hile iddiaları ayrı bir konudur. Bu nedenle bir ekstre gönderilmeden önce farkın nedeninin bilinmesi, sessizliğe güvenmekten çok daha sağlam bir zemindir. Farkın nedeni bilinmeden gönderilen bir ekstre, cevap gelse de gelmese de sorunu olduğu yerde bırakır.