Karşıt inceleme

Karşıt incelemeyle çoğunlukla iade süreçlerinde karşılaşılır. İade talebinin dayandığı faturalar listelenir, tedarik zinciri geriye doğru izlenir ve fatura tutarları düzenleyen tarafın kayıtlarıyla karşılaştırılır. Müşavir yalnız faturanın nüshasına bakmaz; karşı tarafın defter kaydını, ödemenin banka izini ve belgenin dönemsel yerini de görmek ister. Sonuç bir tutanağa bağlanır ve tasdik raporunun eki hâline gelir. Bu yüzden iş, tek bir belgeyi doğrulamaktan çok, bir belge zincirinin iki tarafta da aynı şekilde durduğunu göstermeye benzer. Karşı taraf da bu sırada kendi kayıtlarını açmak zorunda kalır; incelemenin iki firmayı birden meşgul etmesinin nedeni budur.

Aslında karşıt inceleme mutabakatla aynı soruyu sorar: aynı işlem iki tarafta aynı mı görünüyor? Fark, sorunun kim tarafından ve hangi ayrıntıda sorulduğudur. Mutabakat iki ticari taraf arasında yürür ve bakiye düzeyinde başlar; karşıt inceleme dışarıdan gelir ve belge düzeyinde ilerler. Hazırlıksız bir firmada bu ayrım pahalıya mal olur: fatura listesi, ödeme eşleşmesi ve banka dekontu bağı dağınıksa aynı bilgi tek tek toplanır ve süreç haftalara yayılır. Fatura, ödeme ve banka hareketi zaten gerekçeli biçimde eşleşmişse, istenen dosya bir raporlama işine iner.

Karıştırılan ilk nokta, karşıt incelemenin bir mutabakat mektubu sanılmasıdır. Karşı tarafın 'onaylıyorum' demesi yeterli değildir; kayıt ve ödeme izi aranır. İkincisi, karşıt incelemenin bir suçlama olduğunun düşünülmesidir; oysa doğrulama prosedürüdür ve olağan sonucu 'uyumlu' çıkmasıdır. Üçüncüsü, kapsamın firmanın seçimine bırakıldığı sanısıdır; kapsamın tabanını mevzuatın belirlediği zorunluluk hadleri çizer ve tek tek haddin altında kalan belgeler bile aynı mükelleften yapılan alımların dönemsel toplamı nedeniyle kapsama girebilir. Hadlerin üstünde hangi belgelerin ayrıca inceleneceği raporu düzenleyen müşavirin değerlendirmesidir; hadler tebliğle konulur ve yıllara göre güncellendiği için geçen yılın eşiğine göre hazırlanan bir dosya eksik kalabilir. Dördüncüsü, incelemenin yalnız iade talebinde bulunan firmayı ilgilendirdiği sanısıdır; tedarikçi tarafındaki dağınık kayıt da süreci aynı ölçüde uzatır.