Konsolidasyon eliminasyonu

Elimine edilen kalemler bellidir: bir şirketin diğerinden alacağı ile diğerinin aynı tutardaki borcu, grup içi satış ile karşısındaki alış, grup içinde kalan stokun üzerindeki henüz gerçekleşmemiş kâr, şirketler arası kredi ve bu kredinin faizi, bir de bağlı ortaklıktan alınan temettü. Mantık basittir: grup tek bir işletme gibi raporlanır ve bir işletme kendi kendine satış yapmış sayılmaz. Zorluk mantıkta değil, iki tarafın kayıtlarının kuruşuna kadar aynı olmasını sağlamaktadır. Bu yüzden eliminasyon aslında bir muhasebe kaydından çok, iki defterin aynı olayı aynı tutarla anlatıp anlatmadığının sınavıdır.

Eliminasyon ancak karşılıklı bakiyeler eşleşiyorsa yapılabilir; bu nedenle grup içi mutabakat konsolidasyonun ön şartıdır. Farkın kaynakları tekrar eder: kesim tarihi kaymaları, yani bir tarafın mart, diğerinin nisan olarak kaydettiği sevkiyat; iki tarafın farklı kur kullanması; bir tarafta işlenmiş ama diğerine hiç ulaşmamış iade faturası; aynı işlemin iki farklı belge numarasıyla iki kez kaydedilmesi. Bu farklar bulunmadığında eliminasyon fişi zorla denkleştirilir ve dengesizlik konsolide tabloya taşınır. Türkiye'de grup içi satışların e-Fatura olarak dolaşması burada işi kolaylaştırır: iki tarafın elinde aynı belge numarası bulunur ve eşleştirme açıklama alanından değil ortak bir referanstan başlar. Kalan farkların çoğu da kur ve kesim tarihi olmak üzere iki başlıkta toplanır.

Sık karıştırılan nokta şudur: eliminasyon fark yaratmaz, var olan farkı görünür kılar. İkinci yanılgı, ortaya çıkan farkı bir fark hesabına atıp geçmenin çözüm olduğunu sanmaktır; fark, hangi tarafın kaydı hatalıysa o tarafın kendi defterinde düzeltilmelidir, aksi halde her dönem geri gelir. Üçüncüsü de netleştirmeyle karıştırmaktır: netleştirme iki şirketin karşılıklı borç ve alacağını hukuken ya da nakden mahsup etmektir; eliminasyon ise yalnızca raporlama amaçlı bir düzeltmedir ve tarafların kendi defterlerini değiştirmez. Dördüncüsü, eliminasyonun yılda bir kez yapılabilecek bir iş sanılmasıdır; grup içi bakiyeler ay ay takip edilmezse aralık ayında bulunması gereken fark sayısı katlanarak artar.