Kur farkı

Dövizli çalışan her şirket bu farkı iki noktada görür: faturanın tahsil edildiği ya da ödendiği gün ve dönem sonu değerlemesi. Fatura 100.000 avroysa, bu tutar her iki tarafta da aynıdır; TL karşılığı ise hangi günün, hangi kaynağın kuruyla çevrildiğine bağlıdır. Türkiye'de yaygın kabul TCMB'nin resmî döviz alış kurudur, ancak taraflardan biri fatura tarihini, diğeri kayıt gününü ya da sözleşmede belirlenmiş sabit bir kuru kullanıyorsa TL bakiyeler daha ilk günden ayrışır. Bankaya gerçekte uygulanan kur ise çoğu zaman ikisinden de farklıdır. Vade uzadıkça bu üç kur birbirinden daha da uzaklaşır ve tek bir faturanın TL karşılığı, hangi tarafın defterine baktığınıza göre değişen bir rakam hâline gelir.

Bu yüzden dövizli hesaplarda mutabakat önce döviz tutarı üzerinden kurulur. Satırlar avro ya da dolar bazında eşleşiyorsa fatura ile ödeme birbirine bağlanmış demektir; TL'deki ayrışma ayrı bir kalem, yani kur farkıdır ve kendi gerekçesiyle raporlanır. iFinances çapraz para birimi eşleştirmesini TCMB resmî kuruyla döviz üzerinden yürütür, TL sapmasını kur farkı olarak ayrı etiketler ve kalan tutarı gerçek eşleşme farkından ayırır. Böylece dönem sonunda konuşulan rakam, kur hareketinden doğan kısımla gerçekten açık kalan kısmın toplamı değil, ikisi ayrı ayrı görünen bir listedir. Aynı yaklaşım kısmi ödemelerde de geçerlidir: her tahsilat kendi günündeki kurla ayrı bir kur farkı üretir, bu yüzden fark tek bir kalem değil, ödeme sayısı kadar küçük kalemin toplamıdır.

Dönem sonu değerlemesi ise ayrı bir başlıktır ve tahsilat anındaki farkla karıştırılmamalıdır. Değerleme, henüz kapanmamış dövizli satırların dönem sonu kuruyla yeniden TL'ye çevrilmesidir; ortada para hareketi yoktur, yalnızca defterdeki TL karşılık güncellenir ve gerçekleşmemiş bir fark doğar. Tahsilattaki fark ise gerçekleşmiştir, çünkü bankaya giren ya da bankadan çıkan TL bellidir. İki tarafın değerleme tarihi ya da kullandığı kur seti farklıysa, döviz tutarı aynı olduğu hâlde aynı açık fatura iki defterde farklı TL tutarla durur. Bu yüzden dövizli mutabakat tablosunda satırın döviz tutarı, kayıt kuru ve varsa değerleme kuru ayrı kolonlarda taşınmalı, karşılaştırma her zaman döviz kolonundan yürütülmelidir. Gerçekleşmiş fark ile değerlemeden doğan gerçekleşmemiş farkı karşı tarafa gönderilen listede aynı satırda toplamak, tabloyu okunmaz hâle getirir.

İlk yanılgı, TL bakiyeler tutmadığı için hesabın karışık olduğunu düşünmektir; oysa döviz bazında satırlar tutuyorsa ortada eşleşme sorunu yoktur. İkinci yanılgı, kur farkını eşleştirme toleransıyla karıştırmaktır: tolerans, kuruş düzeyindeki yuvarlamaları görmezden gelmek için konur, kur farkı ise gerçek ve bazen çok büyük bir tutardır, görmezden gelinemez, kayda alınır. Üçüncüsü, kur farkı faturasını unutmaktır; kesildiğinde cari hesapta ayrı bir belge olarak durur, karşı taraf onu henüz kaydetmemişse yeni bir mutabakat farkı doğurur ve o kaydedilene kadar açık kalem olarak izlenir.